AVANT
Sympozjum, 10.06.2026
Zapraszamy do udziału w sympozjum „Myślenie jest kulturą. Poza paradygmatem kognitywistycznym”, które odbędzie się 10 czerwca 2026 r. jako wydarzenie towarzyszące obchodom 50-lecia Instytutu Kulturoznawstwa Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu.
Opis | Nabór | Organizator
Ważne daty
10 marca – otwarcie naboru zgłoszeń
30 kwietnia – zamknięcie naboru zgłoszeń (o ile nie zmienią tego jakieś okoliczności)
10 maja – rozesłanie wyników procesu recenzyjnego zgłoszeń i otwarcie rejestracji
20 maja – zakończenie rejestracji (w przypadku uzasadnionej potrzeby przedłużenia rejestracji w indywidualnych przypadkach prosimy o kontakt)
10 czerwca – całodniowe sympozjum Avantu
11–12 czerwca – konferencja z okazji 50-lecia Instytutu Kulturoznawstwa UAM (nie obejmuje zgłaszanych wystąpień)
Miejsce wydarzenia
Kampus Ogrody (UAM), ul. Szamarzewskiego 89, 60-568 Poznań
Ogólny opis
Dlaczego adresujemy nasze sympozjum głównie do osób reprezentujących badania kulturowe i społeczne?
Badania nad poznaniem, umysłem i wiedzą nie zostały zmonopolizowane przez jedną dyscyplinę, jednak przyjęło się utożsamiać je z kognitywistyką (w języku angielskim to dosłownie cognitive science/s). Tymczasem kognitywistyka nie obejmuje wszelkich badań nad poznaniem, lecz od początku miała stanowić określony pojęciowo i metodologicznie projekt, zakładający obliczeniowy i reprezentacjonistyczny charakter procesów poznawczych, oparty na symulacjach komputerowych, skoncentrowany na jednostkowym umyśle/mózgu itd. Późniejsze filozoficzne koncepcje ucieleśnienia czy enaktywizmu wcale nie zdominowały krajobrazu badań kognitywistycznych, zaś antropologia, nauki społeczne czy kulturowe mają w istocie marginalny w nim udział. Nadal też nie wypracowano akceptowalnego powszechnie modelu współpracy między nimi a kognitywistyką, utrwalono za to wizję różnic metodologicznych pomiędzy obiema stronami, nie unikając wzajemnych wyrazów animozji.
Podkreślmy, że nie mamy tutaj na myśli lekceważenia wpływu czynników kulturowych czy wymiaru społecznego, bo te od dawna są uwzględnianie w kognitywistyce. Interesuje nas udział kultury w samej strukturze procesów poznawczych. „Praktyki kulturowe to kluczowy element ludzkiego poznania” – powiada Edwin Hutchins, antropolog i kognitywista. Za tą wypowiedzią jednak stoi stosunkowo długa tradycja badań społecznych i kulturowych.
Na przełomie XIX i XX wieku Émile Durkheim wskazywał na społeczny charakter pojęć, procesów wiedzotwórczych i pamięciowych. Roy D'Andrade plasuje początki antropologii poznawczej w latach 50. ubiegłego wieku, czasach ogólnej „rewolucji kognitywnej”. W następnej dekadzie antropolog John Milton Roberts analizował organizację społeczną jako swoistą architekturę poznawczą. Socjologowie Bruno Latour i Steve Woolgar wprawdzie nie odnieśli zwycięstwa swoim „antykognitywistycznym” dziesięcioletnim moratorium, trudno jednak przecenić dorobek rozwijanej przez nich od lat 70. ub. w. etnografii nauki. Również socjolożka Karin Knorr Cetina zastosowała konsekwentnie społeczne ujęcie naukowej „manufaktury wiedzy”. W kolejnej dekadzie antropolożka Jean Lave obserwowała rozproszony charakter poznania w sferze usytuowanego uczenia się, a Lucy A. Suchman, także antropolożka, rozwijała badania nad usytuowanym poznaniem. Z zupełnie innej strony Jurij Łotman dowodzi wartości semiotyki kulturowej w analizie procesów umysłowych w ich społecznym wymiarze. Ucieleśnienie i usytuowanie poznania stanowią nietrywialne punkty wyjścia praktycznie większości badań feministycznych, biorąc już pod uwagę prace Judith Butler czy Donny Haraway, aż po zupełnie świeże perspektywy. Spośród nowszych badań z zakresu socjologii wiedzy nie można pominąć ekologii wiedzy i agnotologii, ani też zignorować społeczno-kulturowych badań nad sztuczną inteligencją. W samej antropologii zaś na uwagę zasługuje autoetnografia, choć najczęściej bez określenia „poznawcza”. I na pewno nie wyczerpaliśmy tutaj zakresu nurtów i koncepcji w badaniach nad poznaniem prowadzonych poza paradygmatem kognitywistycznym.
Nie znaczy to, że wskazujemy tutaj po prostu zasługi odrębnego świata badań. Rozdział pomiędzy antropologią poznawczą a kognitywistyką czy historia wzajemnej krytyki nauk społecznych i poznawczych często nie są traktowane jako sytuacja pożądana. Badaniom kulturowym i społecznym zarzucano brak jasności koncepcyjnej i dyscypliny metodologicznej, jak również naiwne (potoczne) rozumienie niektórych kluczowych pojęć dotyczących umysłu i poznania. Badaniom kognitywistycznym lub psychologii wytykano brak zrozumienia istoty procesów kulturowych i ich wpływu na funkcje poznawcze wyższego rzędu, sprowadzanie sytuacji badawczej do sztucznych warunków laboratoryjnych, a także niesławną historię przeprowadzenia wielu badań na dostępnej grupie studentów z ambicją przypisania wyników obserwacji reszcie ludzkości. Świat badań społeczno-kulturowych miał skupiać się na tym, co kolektywne i lokalne, świat badań kognitywnych – na tym, co możliwie uniwersalne. Tym samym pisały się różne historie badań nad poznaniem, mniej lub bardziej przenikając się.
Nabór zgłoszeń
Zapraszamy Państwa do udziału i zgłaszania propozycji referatów. Oczekujemy przedstawicielek i przedstawicieli badań kulturowych, społecznych i powiązanych z nimi, lecz także – osób reprezentujących kognitywistykę, jak i filozofię poznania czy umysłu, które podejmą trud refleksji (nawet jeśli krytycznie czy stawiając wyzwania) nad wybranymi koncepcjami, metodologiami i wnioskami z niekognitywistycznych nurtów badań nad poznaniem.
Umożliwiamy zgłoszenie jednego z dwóch rodzajów referatów: (1) referatu klasycznego lub (2) referatu z plakatem (posterowego)*. W przypadku wystąpień wieloautorskich (więcej niż jednej osoby referującej) prosimy o zarejestrowanie się jednej osoby do kontaktu z nami oraz wpisanie danych pozostałych osób w stosownej rubryce.
Formularz zgłoszeniowy
Krótko i dobrze o sesji posterowej
*Jesteśmy entuzjast/kami referatów posterowych i sprzeciwiamy się traktowaniu ich jako gorszych form wystąpień. Zachęcamy do zgłaszania się z plakatami standardowymi (rekomendujemy format A1) lub eksperymentalnymi: są to plakaty wirtualne, z dopuszczalnym zagnieżdżeniem komponentów wideo lub audio, lub też zestawione z niewielkimi instalacjami (do przedyskutowania mailowego z organizatorami). Nasza sesja posterowa składała się będzie z prezentacji stosunkowo krótkich referatów z wyświetlonymi w tle plakatami, a następnie z równoległych dyskusji z referent/kami przy ich stanowiskach posterowych.
Rejestracja po zaakceptowaniu zgłoszenia polega na przysłaniu maila potwierdzającego uczestnictwo na adres symposium@avant.edu.pl Rejestracja ta równoznaczna jest z potwierdzeniem wniesienia lub gotowości wniesienia opłaty konferencyjnej, za co z góry dziękujemy. Faktury wystawiamy w wersji elektronicznej i przesyłamy drogą mailową.
Opłata konferencyjna wynosi 80 PLN i przeznaczona jest na sfinansowanie bufetu kawowego i częściowo materiałów konferencyjnych w wersji minimum.
Komitet organizacyjny
Krzysztof Abriszewski (UMK), Aleksandra Derra (UMK), Piotr Kędziora (UAM) i Witold Wachowski (UMCS)
Kontakt: symposium@avant.edu.pl
Organizator lokalny
Wydarzenie towarzyszy Jubileuszowi 50-lecia Instytutu Kulturoznawstwa UAM (11-12 czerwca 2026)
