Stół jako nie-ludzki bohater. Opowiadanie Pawła Huellego w świetle teorii aktora-sieci Brunona Latoura [PL]

Abstract

Niniejszy artykuł  jest studium przypadku – analizy opowiadania Stół Pawła Huellego przy pomocy przedstawionej w nim teorii ANT Brunona Latoura. Tytułowy bohater jest tutaj rozpatrywany jako nie-ludzki aktor-sieci. W ujęciu tym widziany jest on jako rzecz obdarzona niezwykłą sprawczością – sam działa i współtworzy sytuacje, prowokując tym samym do działania innych aktorów, efekty czego można bez problemu dostrzec. Stół traktowany jest równorzędnie z innymi bohaterami, oddziałując na nich jak oni na niego. Działa na różne sposoby i na wielu płaszczyznach. To wokół niego kręci się w większości fabuła, ma wpływ na to, jak się ona rozwija i staje się osią struktury opowiadania. Umożliwia też czytelnikom, którzy stają się nowymi aktorami i zostają tymczasowo wplątani w sieć relacji, spekulować na temat dalszego ciągu fabuły. Stół działa też jako po prostu stół, obiekt fizyczny, mebel, przy którym spożywa się posiłki i przesiaduje, prowadząc konwersacje, przez co znacząco oddziałuje na bohaterów opowiadania i organizację ich życia. Działa także jako obiekt historyczny i polityczny, na który składa się pamięć oraz świadectwo tych, którzy kiedyś go używali i zniknęli. Pobudza do działania kolejnych aktorów – bohaterów opowiadania wraz z ich opowieściami, kierując ich ku podróży w realne miejsca geograficzne i historyczne, magiczny świat marzeń i wyobrażeń autora/narratora, ale także czytelników, odczytujących tę opowieść za każdym razem inaczej, bo – jak twierdzi Bruno Latour – nie ma trwałych struktur i „aktorzy bez ustanku biorą udział w najbardziej zawiłych metafizycznych konstrukcjach poprzez definiowanie na nowo wszystkich elementów”.